保护与复育的重点不同
保护是维护动物和植物原有的生态环境，使它们拥有安全栖息地并免受伤害。复育则帮助受威胁物种繁殖、恢复数量，也包括改良或重建受损生态系统。两者常需要配合。
保护 = pemeliharaan；复育 = pemuliharaan
Pemeliharaan mengekalkan habitat asal supaya hidupan dapat terus hidup dengan selamat. Pemuliharaan membantu populasi terancam membiak dan memulihkan ekosistem yang rosak. Kedua-duanya saling melengkapi tetapi tidak mempunyai fokus yang sama.
Contoh: Melindungi hutan asal ialah pemeliharaan, manakala membiak spesies terancam dan memulihkan hutan rosak ialah pemuliharaan.
preservation = 保护；conservation = 复育
Preservation maintains original habitats so organisms can live safely without harm. Conservation helps threatened populations reproduce, recover in number and repairs damaged ecosystems. These are the terms used in the English-medium science textbook, and the two approaches support each other even though their immediate purposes differ.
Example: Safeguarding an original forest is preservation, while breeding a threatened species and repairing degraded forest are conservation actions.
保护栖息地，也要减少破坏来源
设立国家公园或森林保护区能限制破坏活动；执行野生动物和伐木法规、治理污染、谨慎规划发展及重植本地植物，则从不同环节降低风险。只有划出区域而不管理，效果仍有限。
melindungi habitat = 保护栖息地
Kawasan perlindungan mengehadkan aktiviti yang merosakkan, tetapi pengurusan tetap diperlukan. Undang-undang, kawalan pencemaran, pembangunan terancang, rondaan, dan penanaman semula menangani ancaman yang berbeza. Satu papan tanda sahaja tidak menjamin habitat selamat.
Contoh: Zon sungai lebih berkesan apabila air sisa dikawal, tumbuhan tebing dikekalkan, dan kegiatan haram dipantau.
protecting habitats = 保护栖息地
Protected areas restrict damaging activities, but active management is still required. Laws, pollution control, careful development, patrols, and replanting address different threats. A boundary sign alone does not guarantee a safe habitat.
Example: A river reserve works better when wastewater is controlled, bank vegetation remains, and illegal activity is monitored.
绝种与濒临绝种不可混淆
绝种表示某物种已经没有任何存活个体。课本列举的代表包括猛犸、渡渡鸟、大海雀、恐龙、袋狼和剑齿虎；濒临绝种则表示仍有个体存活，但数量显著减少、灭绝风险很高。判断必须依据可靠而更新的调查。
pupus dan terancam = 绝种与濒临绝种
Pupus bermaksud tiada lagi individu hidup bagi sesuatu spesies. Terancam pula bermaksud individu masih wujud tetapi bilangannya berkurang dan risiko kepupusan tinggi. Status mesti disokong data semasa, bukan berdasarkan sama ada kita pernah melihat haiwan itu.
Contoh: Burung dodo telah pupus, manakala harimau Malaya masih wujud tetapi menghadapi ancaman serius.
extinct and endangered = 绝种与濒临绝种
Extinct means no living individual of a species remains. Endangered means individuals still survive, but numbers are low and extinction risk is high. Status requires current reliable evidence rather than whether a person has personally seen the organism.
Example: The dodo is extinct, while the Malayan tiger still survives but faces serious threats.
绝种通常由多个压力共同造成
环境剧变、长期气候变化、无法适应、过度捕杀、外来物种、疾病或栖息地丧失，都可能推动物种走向绝种。例如猛犸与气候和环境变化有关，渡渡鸟、大海雀和袋狼曾承受人类捕杀压力，恐龙则经历远古环境巨变。科学解释要把原因、种群变化和结果连成因果链。
punca kepupusan = 绝种原因
Kepupusan boleh berpunca daripada perubahan alam, kehilangan habitat, pemburuan berlebihan, spesies asing, atau penyakit. Beberapa tekanan boleh bertindak serentak dan mempercepatkan penurunan populasi. Penjelasan yang baik menghubungkan punca dengan kesan terhadap kelahiran, kematian, dan pembiakan.
Contoh: Burung pulau yang tidak boleh terbang mungkin merosot apabila diburu dan telurnya dimakan haiwan asing.
causes of extinction = 绝种原因
Extinction may result from environmental change, habitat loss, overhunting, introduced species, or disease. Several pressures can act together and accelerate population decline. A strong explanation links a cause to changes in survival and reproduction.
Example: A flightless island bird may decline when adults are hunted and introduced animals eat its eggs.
受威胁的生物来自陆地、海洋和植物界
马来西亚濒临绝种或受威胁的生物包括马来貘、长鼻猴、婆罗洲矮象、伊河海豚、杨桃龟和鲸鲨；植物例子有婆罗洲铁木、坡垒和东革阿里。它们仍有存活个体，但面对栖息地丧失、污染、捕猎或过度采集等压力。
hidupan terancam = 受威胁生物
Hidupan terancam terdapat di darat, laut, dan dunia tumbuhan. Setiap spesies menghadapi gabungan ancaman yang berbeza, jadi contoh perlu disertai sebab yang munasabah. Status rasmi juga boleh berubah apabila data baharu diterbitkan.
Contoh: Penyu mungkin terjejas oleh tangkapan sampingan dan gangguan pantai, manakala orkid liar terjejas oleh kehilangan habitat atau kutipan haram.
threatened living things = 受威胁生物
Threatened organisms occur on land, in the sea, and among plants. Each species faces a different combination of pressures, so an example should include a plausible cause. Official status may also change when new survey data becomes available.
Example: Sea turtles may face bycatch and nesting-beach disturbance, while wild orchids face habitat loss or illegal collection.
栖息地破坏会同时夺走多种生存条件
非法伐木、无规划开发、填海或道路切割，会减少并分割栖息地。生物不只失去居住空间，也可能失去食物、水源、繁殖地点和迁移通道；小而孤立的种群通常更脆弱。
kemusnahan habitat = 栖息地破坏
Pembalakan haram, pembangunan tidak terancang, penambakan, atau jalan raya boleh mengecil dan memecahkan habitat. Hidupan kehilangan ruang, makanan, air, tempat membiak, dan laluan pergerakan. Populasi kecil yang terpisah biasanya lebih mudah terjejas.
Contoh: Jalan yang membelah hutan menyukarkan haiwan mencari makanan atau pasangan dan boleh meningkatkan pelanggaran kenderaan.
habitat destruction = 栖息地破坏
Illegal logging, poorly planned development, land reclamation, or roads can shrink and fragment habitats. Organisms lose space, food, water, breeding sites, and movement routes. Small isolated populations are usually more vulnerable.
Example: A road dividing a forest can obstruct access to food or mates and increase vehicle collisions.
污染、捕猎和过度采集直接增加压力
废水、塑料和有毒物质会污染栖息地或进入食物链；非法捕猎和野生动物贸易直接减少个体；大量采集稀有植物或动物制品，也会让繁殖速度追不上损失。
pencemaran dan eksploitasi = 污染与过度利用
Pencemaran merosakkan habitat atau memasuki rantai makanan. Pemburuan haram, perdagangan hidupan liar, dan kutipan berlebihan pula terus mengurangkan individu. Populasi merosot apabila kelahiran tidak dapat menggantikan kematian serta pengambilan.
Contoh: Jika haiwan dewasa ditangkap dan anaknya turut terjejas oleh pencemaran, pemulihan populasi menjadi semakin sukar.
pollution and overexploitation = 污染与过度利用
Pollution damages habitats or enters food chains. Illegal hunting, wildlife trade, and excessive collection directly remove individuals. A population declines when births cannot replace deaths and removals.
Example: If adults are captured while young are also harmed by pollution, population recovery becomes increasingly difficult.
天灾会造成冲击，人类行动决定恢复能力
洪水、火灾、风暴、地震或海啸可突然破坏栖息地。健康而相连的生态系统通常更有机会恢复；已被砍伐、污染或分割的栖息地，在天灾后可能承受更严重损失。
bencana dan daya tahan = 天灾与恢复能力
Banjir, kebakaran, ribut, gempa bumi, atau tsunami boleh memberi kejutan besar kepada habitat. Ekosistem yang sihat dan bersambung biasanya mempunyai daya pulih lebih baik. Kerosakan manusia sebelum bencana boleh menjadikan kesannya lebih berat.
Contoh: Tebing sungai yang masih bervegetasi lebih mampu menahan tanah dan menyediakan perlindungan berbanding tebing gondol.
disasters and resilience = 天灾与恢复能力
Floods, fires, storms, earthquakes, or tsunamis can severely disturb habitats. Healthy connected ecosystems usually have greater capacity to recover. Earlier human damage can make the effects of a natural disaster more severe.
Example: A vegetated riverbank can stabilise soil and provide refuge better than a bare bank during flooding.
用因果链选择针对性的保护方法
先辨认威胁，再找它如何影响栖息地或种群，最后选择能切断该过程的行动。若问题是误捕，就改良渔具和管理作业；若是栖息地分割，就保护通道和连接区域。
rantaian sebab dan tindakan = 因果链与行动
Mulakan dengan ancaman, jejak bagaimana ancaman menjejaskan habitat atau populasi, kemudian pilih tindakan yang memutuskan rantaian itu. Kaedah umum mungkin tidak cukup jika tidak menyasar punca sebenar. Bukti selepas tindakan membantu menilai keberkesanan.
Contoh: Sampah plastik menuju laut lalu dimakan haiwan; kawal sumber sampah dan bersihkan habitat penting untuk memutuskan rantaian.
cause-and-action chain = 因果链与行动
Start with the threat, trace how it affects habitat or population, and select an action that interrupts that chain. A general activity may be insufficient if it misses the real cause. Evidence collected afterwards helps evaluate effectiveness.
Example: Plastic reaches the sea and is eaten by animals; control the waste source and clean key habitats to break the chain.
复育成效要看种群与栖息地是否改善
繁殖中心、重新引入、森林修复或珊瑚复育，目标不是只增加短期个体数，而是建立能持续繁殖的种群和适合生存的环境。监测存活率、繁殖率、栖息地面积和威胁变化，才能判断成效。
kesan pemuliharaan = 复育成效
Program pembiakan, pelepasan semula, pemulihan hutan, atau pemulihan terumbu perlu menghasilkan populasi yang dapat terus membiak dalam habitat sesuai. Bilangan yang meningkat sementara belum membuktikan kejayaan jangka panjang. Pantau kelangsungan hidup, pembiakan, habitat, dan ancaman.
Contoh: Pelepasan haiwan lebih bermakna apabila haiwan terus hidup, membiak, dan habitatnya kekal terurus.
restoration outcomes = 复育成效
Breeding, reintroduction, forest repair, or reef restoration should create populations able to reproduce in suitable habitats. A temporary rise in numbers does not prove lasting success. Monitor survival, reproduction, habitat condition, and threats.
Example: An animal release is more meaningful when the animals survive, breed, and remain supported by a managed habitat.
保护生物也保护人类赖以生存的系统
多样的生态系统有助维持生态平衡，并提供食物、清洁水源、土壤保持、授粉、气候调节和文化价值。保护和复育能降低物种消失风险，也让天然资源更可能持续使用；但使用资源仍须有节制。
kepentingan biodiversiti = 生物多样性的重要性
Biodiversiti menyokong makanan, air bersih, kestabilan tanah, pendebungaan, kawalan iklim, dan nilai budaya. Pemeliharaan serta pemuliharaan mengurangkan risiko kehilangan spesies dan membantu penggunaan sumber secara lestari. Namun, sumber tetap perlu digunakan dengan had.
Contoh: Pemulihan bakau menyediakan habitat, mengurangkan tenaga ombak, menstabilkan pantai, dan menyokong sumber perikanan.
importance of biodiversity = 生物多样性的重要性
Biodiversity supports food, clean water, soil stability, pollination, climate regulation, and cultural value. Protection and restoration reduce species-loss risk and support sustainable resource use. Resources must still be used within ecological limits.
Example: Restored mangroves provide habitat, reduce wave energy, stabilise coasts, and support fisheries.
学生也能采取安全而真实的行动
学生可减少一次性用品、妥善处理垃圾、不购买野生动物制品、参与学校的本地植物种植，并用可靠资料制作宣传。发现疑似违法活动时，应告诉可信任的成人或有关单位，不要自行接近或对峙。
peranan murid = 学生的角色
Murid boleh mengurangkan sisa, menolak produk hidupan liar, menanam spesies tempatan, dan berkongsi maklumat yang sahih. Tindakan perlu selamat serta boleh diukur. Jika terlihat kegiatan mencurigakan, maklumkan orang dewasa atau pihak berkuasa dan jangan berhadapan sendiri.
Contoh: Kelas merekod kadar hidup tumbuhan tempatan dan mengubah penjagaan berdasarkan data bulanan.
student action = 学生的角色
Students can reduce waste, reject wildlife products, grow native plants, and share reliable information. Actions should be safe and measurable. If suspicious activity is seen, tell a trusted adult or authority rather than confronting anyone.
Example: A class records native-plant survival and adjusts watering, shade, or replanting from monthly evidence.
一片红树林因开发而退化。哪项计划同时包含保护和复育？
pelan pemeliharaan dan pemuliharaan = 保护复育计划
Soalan meminta pelan yang menjaga bahagian habitat yang masih baik dan pada masa sama membaiki bahagian yang rosak. Periksa sama ada pilihan menangani punca, melaksanakan pemulihan, dan mengukur hasil. Jangan pilih tindakan simbolik tanpa perubahan di habitat.
Contoh: Cari gabungan perlindungan kawasan sedia ada, pemulihan spesies tempatan, dan pemantauan berkala.
protection-and-restoration plan = 保护复育计划
The question asks for a plan that safeguards remaining healthy habitat while repairing damaged areas. Check whether an option addresses the cause, performs restoration, and measures results. Do not select a symbolic action with no habitat change.
Example: Look for protection of the existing area, recovery using native species, and continued monitoring.
用证据保护与复育生物
你已能区分保护与复育、绝种与濒临绝种，并能依照威胁选择行动及用数据判断成效。
开始加强练习 →ringkasan perlindungan dan pemulihan = 保护和复育总结
Pemeliharaan mengekalkan habitat asal, manakala pemuliharaan memulihkan populasi dan ekosistem yang rosak. Murid perlu membezakan pupus daripada terancam, menghubungkan ancaman dengan kesannya, memilih tindakan yang tepat, dan menilai hasil menggunakan data. Status spesies perlu dirujuk kepada sumber semasa.
Contoh: Gunakan peta ancaman, proses, kesan, tindakan, dan bukti untuk merancang usaha bagi satu habitat.
protection and restoration summary = 保护和复育总结
Protection maintains original habitat, while restoration recovers populations and damaged ecosystems. Learners should distinguish extinct from endangered, connect threats to effects, select targeted action, and evaluate results with evidence. Species status should be checked against current sources.
Example: Use a threat, process, effect, action, and evidence map to plan work for one habitat.