废物是人们不再需要并弃置的物质
废物来自家庭、学校、工厂、农场和医院等场所。辨认废物时，要先看它是什么材料、来自哪里及是否有危险，不能只凭“看起来肮脏”判断。废物也可能以固体、液体或气体存在。
废物 = bahan buangan
Bahan buangan ialah bahan yang tidak lagi diperlukan lalu dibuang daripada rumah, sekolah, kilang, ladang, atau hospital. Kenal pasti bahan, punca, dan bahayanya sebelum menentukan cara pengurusan. Bahan buangan boleh wujud sebagai pepejal, cecair, atau gas.
Contoh: Botol kaca kosong ialah bahan buangan pepejal, tetapi botol yang bersih dan tidak pecah masih boleh digunakan semula atau dikitar semula.
waste = 废物
Waste is material that is no longer needed and is discarded from homes, schools, factories, farms, or hospitals. Identify its material, source, and hazards before deciding how to manage it. Waste may occur as a solid, liquid, or gas.
Example: An empty glass bottle is solid waste, but a clean, unbroken bottle may still be reused or recycled.
常见废物可按材料分成玻璃、纸、塑料和金属
按材料分类能帮助选择再使用、维修或再循环方法。玻璃易碎，纸怕水，塑料种类很多，金属可能有尖锐边缘；分类时须保持清洁并注意安全。
按材料分类 = pengelasan mengikut bahan
Pengelasan mengikut bahan memisahkan kaca, kertas, plastik, dan logam supaya setiap bahan boleh diurus dengan kaedah yang sesuai. Pastikan bahan bersih, kering, dan selamat disentuh. Bahan tajam atau pecah memerlukan bantuan orang dewasa.
Contoh: Asingkan kertas latihan, tin aluminium, dan botol plastik bersih ke dalam bekas kitar semula yang berlainan.
classification by material = 按材料分类
Classification by material separates glass, paper, plastic, and metal so each can receive suitable treatment. Keep items clean, dry, and safe to handle. Sharp or broken materials require adult assistance.
Example: Place clean exercise paper, aluminium cans, and plastic bottles in separate recycling containers.
有毒废料、厨余和排遗物需要不同处理
有毒废料可能含化学品、药物、电池、废旧日光灯管或电子废弃物，不能与普通垃圾混合。厨余是食物准备和用餐后留下的有机废物；排遗物含有病原体风险。分类的目的，是避免污染并交给合适的处理系统。
特殊废物 = bahan buangan khas
Sisa toksik, sisa makanan, dan tinja mempunyai risiko yang berbeza. Sisa toksik perlu dihantar ke pusat khas, sisa makanan yang sesuai boleh dikomposkan, dan tinja mesti melalui sistem sanitasi. Jangan mencampurkan semua sisa dalam satu bekas.
Contoh: Bateri dan e-sisa dihantar ke pusat pengumpulan, kulit buah dikomposkan, dan tinja diurus melalui sistem kumbahan.
Awas: Gunakan sarung tangan dan bantuan orang dewasa untuk bahan berbahaya.
special waste = 特殊废物
Toxic waste, food waste, and excreta carry different risks. Toxic waste belongs at a designated facility, suitable food waste can be composted, and excreta must enter a sanitation system. Do not mix every type of waste in one container.
Example: Used batteries and e-waste go to a collection point, fruit peels can be composted, and excreta is handled through a sewage system.
Watch out: Use gloves and adult help for hazardous materials.
废物的材料类别和物理形态是两种不同描述
“纸、塑料、金属”说明物质由什么材料组成；“固体、液体、气体”说明物质的物理形态。两种资料都重要，因为同一来源可能产生不同形态的废物，处理方法也不同。
材料与形态 = bahan dan keadaan fizikal
Jenis bahan menerangkan komposisi seperti kertas, plastik, atau logam. Keadaan fizikal menerangkan sama ada sisa itu pepejal, cecair, atau gas. Kedua-dua maklumat diperlukan kerana kaedah mengumpul dan merawatnya tidak sama.
Contoh: Sebuah kilang boleh menghasilkan serpihan logam, air sisa, dan gas buangan yang memerlukan sistem berbeza.
material and physical state = 材料与形态
Material type describes composition such as paper, plastic, or metal. Physical state describes whether the waste is solid, liquid, or gas. Both details matter because collection and treatment methods are different.
Example: A factory may produce metal scraps, wastewater, and waste gases that require different systems.
可生物降解废物能被微生物分解
可生物降解废物会在合适的水分、空气和温度下，被细菌和真菌等微生物分解成较简单的物质。一部分养分可回到土壤，但分解速度会因材料和环境条件而不同。常见的可生物降解废物包括厨余、纸制品、树枝和落叶、动物粪便，以及旧衣服等纤维物质。
可生物降解 = terbiodegradasikan
Bahan buangan terbiodegradasikan boleh diuraikan oleh bakteria dan kulat menjadi bahan yang lebih ringkas. Kadar penguraian bergantung pada bahan, saiz, air, udara, dan suhu. Sebahagian nutrien boleh kembali ke tanah apabila proses dikawal dengan baik.
Contoh: Kulit buah dan daun biasanya terurai lebih cepat daripada kepingan kayu yang tebal.
biodegradable = 可生物降解
Biodegradable waste can be broken down by bacteria and fungi into simpler substances. The rate depends on the material, size, moisture, air, and temperature. Some nutrients may return to the soil when the process is properly controlled.
Example: Fruit peels and leaves usually decompose faster than a thick piece of wood.
不可生物降解废物不容易被微生物分解
不可生物降解废物会长时间留在环境中并不断累积。塑料、玻璃和金属通常属于这一类，但它们是否可再循环是另一个问题：不能自然分解，不等于完全没有用途。
不可生物降解 = tidak terbiodegradasikan
Bahan tidak terbiodegradasikan sukar diuraikan oleh mikroorganisma dan boleh terkumpul lama. Namun, sifat ini tidak bermaksud bahan itu tidak berguna. Kaca, logam, dan sesetengah plastik boleh digunakan semula atau dikitar semula jika diasingkan dengan betul.
Contoh: Botol plastik sukar terurai tetapi boleh dikumpulkan dalam keadaan bersih untuk proses kitar semula.
non-biodegradable = 不可生物降解
Non-biodegradable materials are not easily broken down by microorganisms and may accumulate for a long time. This does not mean they have no further use. Glass, metal, and some plastics can be reused or recycled when properly separated.
Example: A plastic bottle decomposes slowly but may be collected cleanly for recycling.
分类必须根据分解证据，而不是只看外表
先辨认材料，再判断微生物能否在合理时间内把它分解。复合包装、涂层纸和标示为“可降解”的塑料需要查看标签或可靠资料，不能因外表像纸或植物就直接归类。
分解证据 = bukti penguraian
Pengelasan perlu berdasarkan bahan dan bukti bahawa mikroorganisma boleh menguraikannya. Bungkusan komposit, kertas bersalut, atau plastik berlabel khas tidak boleh dikenal pasti melalui rupa sahaja. Semak label dan arahan sistem tempatan.
Contoh: Cawan kertas berlapis plastik mungkin tidak boleh diurus seperti helaian kertas biasa.
Awas: Label “boleh terurai” tidak semestinya bermaksud sesuai untuk kompos rumah.
decomposition evidence = 分解证据
Classification should use material information and evidence that microorganisms can break it down. Composite packaging, coated paper, and specially labelled plastics cannot be judged by appearance alone. Check labels and local system instructions.
Example: A paper cup with a plastic lining may not be handled like an ordinary sheet of paper.
Watch out: A “degradable” label does not necessarily mean an item is suitable for home composting.
分解调查要公平、安全并持续记录
可把等量的果皮、纸和塑料分别放入有标记的透气容器，在成人指导下保持相同的水分、温度和观察时间。只观察外观、体积和质地变化，不用手直接接触，也不把样本带回家。
分解调查 = penyiasatan penguraian
Penyiasatan yang adil menggunakan kuantiti, bekas, kelembapan, suhu, dan tempoh yang setara. Perhatikan perubahan rupa, isipadu, atau tekstur melalui bekas tanpa menyentuh sampel. Rekod dibuat pada selang masa yang sama.
Contoh: Ambil foto setiap tiga hari dan bandingkan perubahan pada kulit buah, kertas, dan plastik.
Awas: Jangan gunakan bahan toksik, kaca pecah, atau bahan kumuh.
decomposition investigation = 分解调查
A fair investigation uses comparable amounts, containers, moisture, temperature, and time. Observe appearance, volume, or texture through the container without touching samples. Record changes at equal intervals.
Example: Take a photograph every three days and compare changes in fruit peel, paper, and plastic.
Watch out: Do not use toxic waste, broken glass, or excreta.
可生物降解材料也要明智使用
把所有可生物降解废物丢进垃圾桶，仍会浪费资源并产生臭味。可先减少食物浪费，把适合的厨余分类堆肥，并让制成的有机肥料回到土壤。油、肉类或受污染物不一定适合校园堆肥。
明智使用可降解材料 = penggunaan bijak bahan terbiodegradasikan
Bahan terbiodegradasikan tetap perlu dikurangkan dan diasingkan. Sisa makanan yang sesuai boleh dikomposkan menjadi baja organik, tetapi minyak, daging, atau bahan tercemar mungkin tidak sesuai untuk sistem sekolah. Pengurusan yang baik mengelakkan bau dan haiwan perosak.
Contoh: Daun sayur dan kulit buah yang bersih boleh dikumpulkan untuk menghasilkan kompos.
wise use of biodegradable materials = 明智使用可降解材料
Biodegradable materials should still be reduced and separated. Suitable food waste can become organic fertiliser through composting, but oil, meat, or contaminated materials may not suit a school system. Good management prevents odours and pests.
Example: Clean vegetable leaves and fruit peels can be collected to make compost.
5R 从源头减少废物
课本的 5R 是再使用、减量化、再循环、维修和拒绝。最理想的做法是在购买前拒绝不需要的物品并减少用量；物品已存在时，再考虑重复使用、维修或送去正确的再循环系统。
5R = guna semula, kurangkan, kitar semula, baiki, tolak
Amalan 5R merangkumi guna semula, kurangkan, kitar semula, baiki, dan tolak. Utamakan tindakan yang mencegah sisa sebelum membeli. Bagi barang yang sudah ada, pilih guna semula atau baiki sebelum menghantarnya untuk dikitar semula.
Contoh: Bawa botol sendiri untuk digunakan semula dan tolak penyedut minuman yang tidak diperlukan.
5R = reuse, reduce, recycle, repair, refuse
The 5R actions are reuse, reduce, recycle, repair, and refuse. Give priority to preventing waste before buying. For items already owned, consider reuse or repair before sending them to a suitable recycling system.
Example: Carry a reusable bottle and refuse an unnecessary drinking straw.
再使用、维修和再循环不是同一回事
再使用是不改变物品主要形态继续使用；维修是恢复物品功能；再循环则把材料加工成新产品。选择时要考虑安全、卫生、物品状况及当地设施，不能把所有物品都丢入回收箱。
三种 5R 行动 = tiga tindakan 5R
Guna semula mengekalkan bentuk utama barang, baiki memulihkan fungsinya, dan kitar semula memproses bahan menjadi produk baharu. Pilihan bergantung pada keselamatan, kebersihan, keadaan barang, dan kemudahan tempatan.
Contoh: Balang dijadikan bekas pensel, tali beg dibaiki, dan tin aluminium dihantar ke pusat kitar semula.
three 5R actions = 三种 5R 行动
Reuse keeps the main form of an item, repair restores its function, and recycling processes material into a new product. The choice depends on safety, cleanliness, item condition, and local facilities.
Example: A jar becomes a pencil holder, a bag strap is repaired, and an aluminium can goes to a recycling centre.
堆肥和循环再造需要先分类
堆肥适合选定的有机废物，让微生物在受控制的空气和水分条件下分解材料。循环再造适合可被设施接收的纸、玻璃、塑料或金属。源头分类能减少污染，提高处理效率。例如波卡西（Bokashi）堆肥法会加入有效微生物（EM），让厨余在密封桶里发酵，再埋进土里成为肥料。
堆肥与循环再造 = pengkomposan dan kitar semula
Pengkomposan menguraikan sisa organik terpilih dalam keadaan terkawal, manakala kitar semula memproses bahan yang diterima oleh kemudahan tempatan. Pengasingan di punca mengurangkan pencemaran dan meningkatkan keberkesanan kedua-dua sistem.
Contoh: Kulit buah masuk ke tong kompos, manakala tin aluminium bersih masuk ke bekas kitar semula.
composting and recycling = 堆肥与循环再造
Composting breaks down selected organic waste under controlled conditions, while recycling processes materials accepted by local facilities. Separation at source reduces contamination and improves both systems.
Example: Fruit peels go into a compost bin, while clean aluminium cans go into a recycling container.
专业焚烧和卫生填埋都有严格控制
专业垃圾焚烧使用高温和污染控制设备处理特定废物；卫生填埋场以防渗层、覆盖和渗滤液管理减少污染。两者都不是学生可自行进行的活动，也不同于露天焚烧或随意掩埋。我国的布吉达卡（Bukit Tagar）卫生垃圾填埋场就是例子：底部铺有防渗层，垃圾渗出的污水会被收集和处理，减少对土地和河流的污染。
专业处理 = rawatan profesional
Pembakaran terkawal menggunakan suhu tinggi dan kawalan pencemaran, manakala tapak pelupusan sanitari mempunyai lapisan penghadang, penutupan, dan pengurusan air larut resap. Kedua-duanya berbeza daripada pembakaran terbuka atau penanaman sisa secara rawak.
Contoh: Plastik tidak boleh dibakar di sekolah dan bateri tidak boleh ditanam di dalam tanah.
Awas: Pembakaran terbuka membebaskan bahan pencemar berbahaya.
professional treatment = 专业处理
Controlled incineration uses high temperature and pollution-control equipment, while a sanitary landfill uses protective liners, covering, and leachate management. Both differ from open burning or random burial.
Example: Plastic must not be burned at school, and batteries must not be buried in soil.
Watch out: Open burning releases harmful pollutants.
废物处理不当会连锁影响健康与环境
垃圾堆积会滋生苍蝇、蚊子和老鼠并传播传染病；污水和渗滤液会污染水源；塑料会危害水生动物；垃圾阻塞沟渠会增加水灾隐患；露天焚烧会造成空气污染，部分废气可形成酸雨或加强温室效应；垃圾也会污损景观。
处理不当的后果 = kesan pengurusan tidak terancang
Sisa yang tidak diurus boleh menjadi tempat pembiakan vektor penyakit, mencemarkan air, menyumbat longkang, dan mencederakan hidupan akuatik. Pembakaran terbuka pula mencemarkan udara. Hubungkan punca, laluan pencemaran, dan kesan kepada manusia serta alam sekitar.
Contoh: Sampah di tepi jalan dihanyutkan ke longkang, menyekat aliran, dan akhirnya memasuki sungai.
effects of improper management = 处理不当的后果
Poorly managed waste can breed disease vectors, pollute water, block drains, and harm aquatic life. Open burning also pollutes the air. Connect the source, the pollution pathway, and the effect on people and the environment.
Example: Roadside litter is washed into drains, blocks water flow, and eventually reaches a river.
废物行动计划要以证据决定优先次序
先进行安全的家庭或校园废物审计，记录一段时间内各类废物的数量或质量，再找出最多或危害最大的类别。设定可量度目标、选择 5R 行动、分工执行，并用相同方法复测成效。
废物审计与行动计划 = audit sisa dan pelan tindakan
Audit sisa merekod jenis dan kuantiti sisa sebelum tindakan dipilih. Tetapkan sasaran yang boleh diukur, agihkan tugas, jalankan amalan 5R, dan ulang pengukuran dengan kaedah yang sama. Bukti sebelum dan selepas menunjukkan sama ada rancangan berkesan.
Contoh: Kelas merekod cawan pakai buang selama lima hari, menetapkan sasaran pengurangan, kemudian mengukur semula selepas kempen.
waste audit and action plan = 废物审计与行动计划
A waste audit records waste types and amounts before an action is chosen. Set a measurable target, assign roles, apply suitable 5R actions, and repeat the measurement in the same way. Before-and-after evidence shows whether the plan worked.
Example: A class records disposable cups for five days, sets a reduction target, and measures again after a campaign.
校园发现一批果皮、干净铝罐和废电池。最合理的处理是什么？
选择处理方法 = memilih kaedah pengurusan
Soalan memberikan tiga jenis sisa dengan sifat dan risiko yang berbeza. Kenal pasti bahan organik, bahan yang boleh dikitar semula, dan sisa toksik sebelum memadankan setiap satu dengan sistem yang sesuai. Jangan pilih satu kaedah untuk semua bahan.
Contoh: Bina tiga lajur: kompos, kitar semula, dan pusat pengumpulan khas.
choosing a management method = 选择处理方法
The question gives three waste types with different properties and risks. Identify the organic material, recyclable material, and toxic waste before matching each to a suitable system. Do not apply one method to every item.
Example: Make three columns: composting, recycling, and designated hazardous-waste collection.
用系统方法管理废物
你已能按材料和分解能力分类废物，运用 5R 与适当处理方法，并以证据评估减废行动。
开始加强练习 →废物管理总结 = ringkasan pengurusan sisa
Bahan buangan perlu dikenal pasti mengikut bahan, keadaan fizikal, kebolehuraian, dan bahaya. Pengurusan terancang mengutamakan 5R, pengasingan di punca, pengkomposan, kitar semula, serta rawatan profesional apabila perlu. Audit dan ukuran semula menunjukkan sama ada tindakan benar-benar mengurangkan sisa.
Contoh: Gunakan urutan kenal pasti, asingkan, cegah, rawat, dan nilai semula untuk menjelaskan satu situasi sisa.
waste management summary = 废物管理总结
Waste should be identified by material, physical state, biodegradability, and hazard. Planned management prioritises 5R actions, separation at source, composting, recycling, and professional treatment when needed. Auditing and remeasurement show whether an action truly reduces waste.
Example: Use identify, separate, prevent, treat, and evaluate as a sequence for explaining a waste situation.